دارو درمانی در اورژانس
l lفارماكولوژي : مطالعه موادشيميايي كه بر روي فعاليتهاي بدن اثر مي گذارند مي باشد. lفراورده هاي داروئي : lيك دارو مي تواند داراي نامهاي متعددي باشد. lنام شيميايي دارو : ساختارمولكولي واتمي يك دارو را شرح مي دهد. lنام ژنريك : نامي كه اولين كارخانه اي كه آن را گسترش مي دهد تعيين مي كند. lنام رسمي : نامي كه در انتشارات رسمي سازمان اطلاعات داروئي مشخص مي شود. lنام تجارتي : نامي كه شركت داروئي كه حق انحصاري فروش دارو را دارد انتخاب مي كند. lانواع فراورده هاي داروئي :
يك دارو ممكن است به صورت خوراكي تزريقي موضعي و.... استفاده شود. lكپسول lالگزير lلوسيون lTablet (pill) lشياف ( suppository) lSuspension: ذرات كوچك غير قابل حل داروهمراه با يك مايع واسطه (قبل ازمصرف تكان داده شود.) lشربت ((syrup : دارو با آب ومحلول قندي تركيب شده است . lقرصهاي پوشش دار روده اي lمكانيسم عمل داروها : lفارماكوديناميك : فرايندي است كه طي آن داروها فيزيولوژي سلول راتغيير مي دهند. داروها به منظوررسيدن به اثرات موردنظردرسطح سلولي عمل مي كنند. داروبراي عملكردخود با گيرنده تعامل مي كند (receptor) . ممكن است داروجهت تاثيرخود با آنزيمها تركيب شود. بعضي از داروها درغشا ويا محيط سلولي تغييرايجاد مي كنند. l lفارماكوكينتيك : مطالعه حركت دارو در بدن در ارتباط با جذب پخش متابوليسم و خروج دارواست . l جذب : فرايندي كه دارواز محل خود به داخل بدن وجريان خون وارد مي شود وبه فاكتورهاي متعددي بستگي دارد : lراه تجويز : داروهاي تزريقي معمولا سريعترازداروهاي خوراكي جذب ميشوند. lقابليت جذب دارو : داروهاي مايع سريعترازداروهاي جامد جذب ميشوند. lاسيديته : داروهاي اسيدي درمعده خيلي بهترقابل جذب هستندوداروهاي بازي غيرقابل حل درمحيط اسيدي هستندوقبل ازرسيدن به روده كوچك جذب نمي شوند. lشرايط محل تجويز : سطح جذب وسيعتربا جذب بيشتروتاثيرسريعترآن همراه است. غذاي موجوددرمعده جذب داروها را به تاخيرمي اندازد.مواد با پوش روده اي درمقابل فعاليت گوارشي معده مقاوم هستند. lمقدار دارو : l توزيع دارو در بدن : دارو پس ازجذب درتمام بدن پخش مي شود ودربافت هدف اثرگذارخواهد بود. سد خوني – مغزي (BBB) دربرابرداروهاي محلول درآب قابليت نفوذكمي دارد درحاليكه داروها به آساني ازجفت عبورمي كنند وممكن است اثرات زيانباري روي جنين داشته باشند. متابوليسم : شكستن داروبه شكل غيرفعال راگويند. كبداولين جا براي متابوليسم دارواست وسالمندي و بيماريهاي كبد مي توانند عوارضي را ببارآورند. دفع : بيشترين ميزان دارو(پس ازغيرفعال شدن) ازكليه ها خارج مي شود. موادگازي مثل داروهاي بيهوشي ازريه ها دفع مي شوند. روده ها ، تعريق ، غددبزاقي وغددشيري مسيرهاي ديگري براي دفع دارو هستند. سالمندي يا بيماريهاي كليوي ممكن است به مقدار دارو تاثير بگذارد. lعوامل موثر بر عملكرد دارو : lروند تكاملي و سن : مصرف بسياري از داروها در حاملگي اثرات جانبي بر جنين دارند. سالمندي به علت كاهش حركات معده توليد اسيد يا كاهش جريان خون سبب تاثير برجذب دارو مي شوند. نقصان عملكرد كبدوتغييردر آنزيمهاي كبد متابوليسم دارو را تغيير مي دهد. lوزن : lجنس : به دليل تفاوت توزيع چربي و مايعات بين زنان و مردان است . lفاكتورهاي ژنتيكي : عكس العملهاي متفاوت درمددجويان شبيه به هم lفاكتورهاي رواني : انتظارمددجوازتاثيردارودرپاسخ به داروموثراست. تاثير دارونما (placepo) lزمان تجويز : وجودغذا درمعده جذب داروهاي غذايي را به تاخيرمي اندازد. lعوارض داروئي : داروها علاوه براثرات درماني عوارض نامطلوب وزيانبخش نيز دارند. بيماريهاي اياتروژنيك iatrogenic : آلرژي : بلافاصله چند ساعت يا چند روزپس ازمصرف داروبروزمي كندودرصورتي كه قبلا درمعرض داروقرارگرفته باشد وآنتي بادي برعليه آن دربدن وجودداشته باشد ، شديدتراست. علائم آلرژي : راش(كهير) تب تهوع استفراغ اسهال . واكنش آنافيلاكتيك : عكس العمل فوري و تهديدكننده حيات كه باعث كاهش تنفس ديسترس تنفسي اسپاسم برونشها و اتساع عروقي مي شود. تحمل داروئي drog tolerance : بدن به يك داروي خاص دريك زمان طولاني عادت ميكند واستفاده ازمقدارزيادترداروهم تاثيرندارد. اثرتجمعي داروcomulative effect: متابوليسم داروقبل ازشروع ميزان بعدي دارو انجام نمي شود ودارودربدن تجمع مي يابد. lاثرات متقابل داروئي : lاثر سينرژيسم : مصرف همزمان دو يا چند دارو كه سبب اثر بي از حد مطلوب آنها مي شود . lاثر آنتاگونيسم : مصرف همزمان دو يا چند دارو كه سبب اثر كمتر از حد مطلوب آنها مي شود . lدستورات داروئي (standing order) : lدستور پايدار : تا زمانيكه توسط دستور ديگري قطع شود قابل اجراست (ممكن است تاريخ ختم دارو نيز مشخص شود) . l(as needed) PRN : بيشتردرمورد مسكن ها l lSingle order ( تكي ) : يكبار در زماني خاص . مثل داروهاي قبل از عمل lStat order : l يك دستور اروئي داراي هفت قسمت است : - نام مددجو - تاريخ و زمان نوشتن دارو - نام دارو ( ژنريك يا نام آشناتر ) - مقدار دارو - راه تجويز - تعداد دفعات - امضا l مقدار دارو : واحد آن مشخص مي شود : سي سي – قاشق چايخوري (Tsp) – قاشق غذا خوري (Tbsp) تعداد دفعات : اصطلاحات رايج مورد استفاده در تجويز : -ac : قبل از غذا -hs : هنگام خواب -bid – qid – tid – q2h – qh – qod – qd - po - ID – SC – IV – IM -Cap – elix – supp – susp – syrp – tab -amp -OD : چشم راست -OS : چشم چپ تعيين مقدار دارو : واحدهاي اصلي قابل استفاده وزن گرم و حجم ليتر هستند. - - - - l مواردي از اشتباهات تجويز دارويي : lqid :چهار بار در روز lqd : يكبار در روز lqod: يك روز در ميان lHs : موقع خواب lqhs : هر شب l lمحاسبه ميزان دارودراطفال : براساس وزن بچه يا سطح بدن ميزان دارودربچه محيط سطحي بدن دركودك = ميزان دارودربالغين محيط سطحي بدن دربالغين فرمول كلدوك :وزن بالغين 68 كيلوگرم درنظرگرفته مي شود. مقداردارودركودكان وزن كودك = مقداردارودربالغين 68 l نكاتي كه درهنگام داروادن بايد رعايت شود: - خواندن برچسب داروهنگام برداشتن - سه بار چك كردن ظرف : - قبل از ريختن دارو - هنگام گذاشتن ظرف در قفسه lپنج مورد صحيح : - right medication - right client : (پرسيدن نام مددجوازخودش) - right dosage - right route : روش صحيح (وريدي ، عضلاني و..... ) - right time l lتجويزداروازراه دهان : - جذب از معده - جذب از روه lدر موارد زير دارو از راه دهان داده نشود : -اشكال در بلع -بيمار هوشيار نيست. -استفراغ -NPO بودن قرصهاي با پوشش قابل جذب درروده با سطحي سخت پوشيده شده اند كه قابل جذب درمعده نيستند تا زمانيكه واردروده شوند. اين قرصها درصورت بازشدن درمعده باعث صدمه به مخاط معده مي گردد ، بنابراين نبايدجويده شده يا خرد شوند. l داروهايي كه سبب تغيير رنگ دندانها يا صدمه به مخاط مي شوند ، بايد با اب يا ساير مايعات مخلوط شوندوبا ني نوشيده شود وپس ازآن آب هم نوشيده شود. (تركيبات آهن ، اسيد هيدروكلريك رقيق) – ASA – بيزاكوديل – pancrease و ...... . در مورد داروهايي كه بدمزه هستند چند دقيقه قبل از گرفتن دارو مددجو يك تكه يخ كوچك را بمكد ----- بي حس شن پرزهاي چشايي داروهاي روغني در صورت سرد شدن بوي كمتري دارند . lتجويز دارو از طريق NGT : lداروهاي جامد داده نشود ، زيرا سبب بسته شدن لوله مي شود. lداروهاي داده شده برابر با دماي محيط باشد. lقبل از دادن دارو از قرار داشتن NGT در معده مطمئن شويد. l قبل و پس از دادن دارو لوله رابا 30 سي سي آب گرم بشوئيد. lپس از دادن دارو پوزيشن مددجونيمه نشسته باشد. تجويز داروهاي زيرزباني : ناحيه غني از عروق خوني سطحي مي باشد ------ دارو به سرعت جذب جريان خون مي شود. l l l lEntral : داخلي، گوارشي ، روده اي lParentral (غير گوارشي) : - تزريقي - استنشاقي - پوستي وغيره lTPN تجويز داروهاي تزريقي: دارو ممكن است در سرخرگ ، پريتوئن ، بافت قلب ، كانال نخاعي و استخوان تزريق شود. تزريق بويژه براي مددجويان رواني ، بيهوش و كسانيكه اختلال گوارشي دارند استفاده مي شود. طول سوزنها بين 2/1 تا 2 اينچ (3/1 تا 1/5 سانتيمتر) مي باشد. اندازه سوزنها ازشماره 18 تا 27 مي باشد وقطر سوزن باشماره آن نسبت عكس دارد. سوزني كه براي يك فردچاق استفاده مي شود بايدبلندتراز يك فردلاغرباشد تا به بافت عضلاني برسد. تركيبات آهن سبب صدمه به بافت زيرجلدي مي شود وبايدازسوزن بلندتراستفاده شود. سرنگ انسولين : lآماده كردن دارو : lآمپولها پس از باز شدن در معرض آلودگي قرار مي گيرند و باقيمانده دارو بايد دور ريخته شود. lويالها : جهت نگهداري آنها دريخچال و مدت زمان قابل استفاده بودن به بروشور رجوع شود. lمخلوط كردن داروها در يك سرنگ : - پرستار بايد از سازگاري دو دارو با يكديگر اطمينان كامل داشته باشد. - ديازپام با داروهاي ديگر ناسازگار است . lمخلوط كردن انسولين در يك سرنگ : lتزريق داخل جلدي (ID) : lدارو در مدت طولاني تري جذب مي شود. lجهت تست توبركولين و تستهاي حساسيتي استفاده مي شود و عكس العمل بدن درمقابل دارو قابل رويت است. lمحل تزريق زير اپيدرم است. lنواحي شايع تزريق سطح داخلي ساعد ، ناحيه خلفي يا بالايي بازو و يا بالاي ناحيه پشت است. lمقدار داروي تزريقي خيلي كم است ( توبركولين 1/0 ). lسوزن شماره 26 يا 27 و 6/0 تا 3/1 سانتيمتري استفاده شود. lسوزن با زاويه 5 تا 15 درجه وارد پوست مي شود. lيك برآمدگي كوچك (عدس مانند) ايجاد مي شود. lمحل ماساژ داده نشود( هدف جذب سريع دارو نيست ). lتزريق زيرجلدي (Sc ) : lبافت زيرجلدي بين اپيدرم و ماهيچه قراردارد ودر تمام سطح بدن وجود دارد. lمحل مناسب بالاي بازو ، قسمت داخلي ران ، زير ديواره شكم ، بالاي ستون فقرات lجهت تزريق هپارين انسولين و بعضي واكسنها استفاده مي شود. lسوزن شماره 25 و 3/1 تا 5/2 سانتيمتر استفاده مي شود. lمقدار تزريق حدود 1 سي سي lسوزن كوتاه ( 2/1 اينچ ) با زاويه 90 درجه و سوزن بلندتر با زاويه 45 درجه وارد مي شود. lدر تزريق هپارين آسپيراسيون سرنگ انجام نشود و ماساژ نيز داده نشود زيرا هردو احتمال خونريزي را بالا مي برد. lدر تزريقات مكرر محل تزريق به صورت چرخشي تعويض شود. lتزريق عضلاني ( IM ) : lبه علت داشتن عروق زياد دارو خيلي زود جذب مي شود. lجهت تزريق داروهاي تحريك كننده ( تركيبات آهن ) مناسب است زيرا تعداد كمي انتهاهاي عصبي دارد. lمحل تزريق از عروق و اعصاب بزرگ دور باشد. lخوردن سوزن و تزريق دارو در نزديك استخوان احتمال periostitis را به همراه دارد . lبيش از 3 سي سي دارو تزريق نشود. lسوزن شماره 22 – 20 و 5/2 تا 8/3 سانتيمتر l3/0 – 2/0 سي سي حباب هوا مانع بازگشت دارو مي شود. lمحلهاي تزريق عضلاني : lDorsogluteal : شايعترين محل تزريق عضلاني - اگر به درستي تشخيص داده نشود احتمال صدمه به عصب سياتيك وجود دارد. - در بچه هاي زير 3 سال استفاده نشود . - اين عضله با راه رفتن تكامل مي يابد. - بيمار به شكم بخوابد و نوك انگشتان پا به سمت داخل خم شود ( يا بيمار به پهلو بخوابد و زانوي بالايي خميده و در جلو پاي زيري قرار گيرد) . lVentrogluteal : عضله مياني و كوچكترين عضله سريني است . - در اين محل هيچ عصب يا عروق خوني بزرگ وجود ندارد. l lVastus lateralis : - عصب و عروق بزرگ و مفصل وجود ندارد. - در ناحيه مياني و قدامي و خارجي ران قرار دارد. - در كودكان و نوزادان كه عضله سريني آنها كوچك است استفاده مي شود. lدلتوئيد : - حدود 1 سي سي تزريق در آن انجام مي شود. - احتمال صدمه به عصب و شريان وجود دارد. - محل آن بوسيله لمس كردن كناره تحتاني زائده ترقوه اي تعيين مي گردد. - واكسن هپاتيت در اين محل تزريق مي شود. lتزريق Z : lبراي داروهايي كه باعث تحريك زياد در بافت زيرجلدي مي شوند استفاده ميشود ( دكستران آهن ) . lبراي تمام تزريقات عضلاني قابل استفاده است . lاز 3/0 – 2/0 سي سي هوا استفاده شود . lتزريق عميق و با سوزن بلند ( 8/3 سانتيمتر ) استفاده شود . lپوست حدود 5/2 سانتيمتر به يك سمت كشيده مي شود و سپس سوزن وارد مي شود . lپس از كشيدن داروي محرك سوزن تعويض شود . l تزريقات داخل وريدي : - اثر دارو فوري است - بيشترين خطر را دارد - تزريق ممكن است به صورت بولوس يت نگهدارنده باشد l lتجويز موضعي داروها : - اثر موضعي - اثر سيستميك lتجويز پوستي دارو : - اثر موضعي - اثر سيستميك - قبل از استفاده از دارو محل با آب و صابون شسته شود. - دارو اگر محلول در چربي باشد قابليت جذب بهتري دارد. - جهت استفاده از داروهاي خاص (نيتروگليسرين) دستكش بپوشيد تا دارو جذب بدن شما نشود . - محل تجويز دارو داراي موي كمتري باشد . lقطره هاي چشمي : lقرنيه بافت حساسي است بنابراين از اپليكاتور جهت ماليدن دارو به چشم استفاده نشود . lمحلولها و پمادها استريل باشند . lقبل از ريختن قطره هاي چشمي اشك بيمار تميز شود . lقطرات چشمي اثرات موضعي دارند . lقطره چشمي با دقت روي ملتحمه پلك پائيني ريخته شود . lپمادها نيز به طول 1 اينچ روي ساك ملتحمه پائيني ريخته شود . lقطرات گوش : lجهت نرم كردن واكس گوش ، از بين بردن درد ، ايجاد بي حسي موضعي و از بين بردن ميكروارگانيسمها استفاده مي شود . lدماي قطرات گوش تا حد دماي بدن در نظر گرفته شود . lجهت مستقيم شدن مجراي گوش در بزرگسالان گوش به سمت بالا عقب و بيرون كشيده شود . lجهت مستقيم شدن مجراي گوش دركودكان ( زير 3 سال ) گوش به سمت پائين و عقب كشيده شود . lتجويز دارو به روش استنشاقي : lريه ها داراي خونرساني قوي و سطح وسيعي هستند . l lهر چه ذرات دارو ريزتر باشد و به قسمتهاي پائين تر سيستم تنفسي برسند بهتر جذب مي شوند . l lاشكال اين روش اين است كه نمي توان دوز دقيقي از دارو به بيمار داد . lدارو با استفاده از نبولايزر داده مي شود . l چند نكته : lقبل و بعد از دادن داروهاي قلبي ، نبض و فشارخون بيمار كنترل شود . lدارو ممكن است عمدا يا سهوا به بيمار داده نشود ، علت آن ذكر شود . lدر شرايطي كه دارو نبايد داده شود به پزشك نيز اطلاع داده شود. (مصرف ملين در بيماريكه دفع او طبيعي شده است ) lدر صورت حساسيت داروئي دارو داده نشود و به پزشك اطلاع داده شود . lدر صورت اشتباهات داروئي : - بلافاصله وضعيت بيمار را چك كنيد . - پزشك را مطلع سازيد . - روي پرونده بيمار وقوع اشتباه و اقدامات جبراني آن را ثبت كنيد . lمحاسبه دارويي : lپزشك دستور آمپول دوپامين 4 mcg/Kg/min به صورت انفوزيون توسط ميكروست را داده است . تعداد قطرات ميكروست در دقيقه چقدر مي باشد ؟ بيمار يك مرد 75 كيلويي مي باشد. ( آمپول دوپامين 200 mg مي باشد ) l 4 * 75 = 300 mcg / min 200000 mcg 6000 300 X X=9 gtt / min l
يك دارو ممكن است به صورت خوراكي تزريقي موضعي و.... استفاده شود. lكپسول lالگزير lلوسيون lTablet (pill) lشياف ( suppository) lSuspension: ذرات كوچك غير قابل حل داروهمراه با يك مايع واسطه (قبل ازمصرف تكان داده شود.) lشربت ((syrup : دارو با آب ومحلول قندي تركيب شده است . lقرصهاي پوشش دار روده اي lمكانيسم عمل داروها : lفارماكوديناميك : فرايندي است كه طي آن داروها فيزيولوژي سلول راتغيير مي دهند. داروها به منظوررسيدن به اثرات موردنظردرسطح سلولي عمل مي كنند. داروبراي عملكردخود با گيرنده تعامل مي كند (receptor) . ممكن است داروجهت تاثيرخود با آنزيمها تركيب شود. بعضي از داروها درغشا ويا محيط سلولي تغييرايجاد مي كنند. l lفارماكوكينتيك : مطالعه حركت دارو در بدن در ارتباط با جذب پخش متابوليسم و خروج دارواست . l جذب : فرايندي كه دارواز محل خود به داخل بدن وجريان خون وارد مي شود وبه فاكتورهاي متعددي بستگي دارد : lراه تجويز : داروهاي تزريقي معمولا سريعترازداروهاي خوراكي جذب ميشوند. lقابليت جذب دارو : داروهاي مايع سريعترازداروهاي جامد جذب ميشوند. lاسيديته : داروهاي اسيدي درمعده خيلي بهترقابل جذب هستندوداروهاي بازي غيرقابل حل درمحيط اسيدي هستندوقبل ازرسيدن به روده كوچك جذب نمي شوند. lشرايط محل تجويز : سطح جذب وسيعتربا جذب بيشتروتاثيرسريعترآن همراه است. غذاي موجوددرمعده جذب داروها را به تاخيرمي اندازد.مواد با پوش روده اي درمقابل فعاليت گوارشي معده مقاوم هستند. lمقدار دارو : l توزيع دارو در بدن : دارو پس ازجذب درتمام بدن پخش مي شود ودربافت هدف اثرگذارخواهد بود. سد خوني – مغزي (BBB) دربرابرداروهاي محلول درآب قابليت نفوذكمي دارد درحاليكه داروها به آساني ازجفت عبورمي كنند وممكن است اثرات زيانباري روي جنين داشته باشند. متابوليسم : شكستن داروبه شكل غيرفعال راگويند. كبداولين جا براي متابوليسم دارواست وسالمندي و بيماريهاي كبد مي توانند عوارضي را ببارآورند. دفع : بيشترين ميزان دارو(پس ازغيرفعال شدن) ازكليه ها خارج مي شود. موادگازي مثل داروهاي بيهوشي ازريه ها دفع مي شوند. روده ها ، تعريق ، غددبزاقي وغددشيري مسيرهاي ديگري براي دفع دارو هستند. سالمندي يا بيماريهاي كليوي ممكن است به مقدار دارو تاثير بگذارد. lعوامل موثر بر عملكرد دارو : lروند تكاملي و سن : مصرف بسياري از داروها در حاملگي اثرات جانبي بر جنين دارند. سالمندي به علت كاهش حركات معده توليد اسيد يا كاهش جريان خون سبب تاثير برجذب دارو مي شوند. نقصان عملكرد كبدوتغييردر آنزيمهاي كبد متابوليسم دارو را تغيير مي دهد. lوزن : lجنس : به دليل تفاوت توزيع چربي و مايعات بين زنان و مردان است . lفاكتورهاي ژنتيكي : عكس العملهاي متفاوت درمددجويان شبيه به هم lفاكتورهاي رواني : انتظارمددجوازتاثيردارودرپاسخ به داروموثراست. تاثير دارونما (placepo) lزمان تجويز : وجودغذا درمعده جذب داروهاي غذايي را به تاخيرمي اندازد. lعوارض داروئي : داروها علاوه براثرات درماني عوارض نامطلوب وزيانبخش نيز دارند. بيماريهاي اياتروژنيك iatrogenic : آلرژي : بلافاصله چند ساعت يا چند روزپس ازمصرف داروبروزمي كندودرصورتي كه قبلا درمعرض داروقرارگرفته باشد وآنتي بادي برعليه آن دربدن وجودداشته باشد ، شديدتراست. علائم آلرژي : راش(كهير) تب تهوع استفراغ اسهال . واكنش آنافيلاكتيك : عكس العمل فوري و تهديدكننده حيات كه باعث كاهش تنفس ديسترس تنفسي اسپاسم برونشها و اتساع عروقي مي شود. تحمل داروئي drog tolerance : بدن به يك داروي خاص دريك زمان طولاني عادت ميكند واستفاده ازمقدارزيادترداروهم تاثيرندارد. اثرتجمعي داروcomulative effect: متابوليسم داروقبل ازشروع ميزان بعدي دارو انجام نمي شود ودارودربدن تجمع مي يابد. lاثرات متقابل داروئي : lاثر سينرژيسم : مصرف همزمان دو يا چند دارو كه سبب اثر بي از حد مطلوب آنها مي شود . lاثر آنتاگونيسم : مصرف همزمان دو يا چند دارو كه سبب اثر كمتر از حد مطلوب آنها مي شود . lدستورات داروئي (standing order) : lدستور پايدار : تا زمانيكه توسط دستور ديگري قطع شود قابل اجراست (ممكن است تاريخ ختم دارو نيز مشخص شود) . l(as needed) PRN : بيشتردرمورد مسكن ها l lSingle order ( تكي ) : يكبار در زماني خاص . مثل داروهاي قبل از عمل lStat order : l يك دستور اروئي داراي هفت قسمت است : - نام مددجو - تاريخ و زمان نوشتن دارو - نام دارو ( ژنريك يا نام آشناتر ) - مقدار دارو - راه تجويز - تعداد دفعات - امضا l مقدار دارو : واحد آن مشخص مي شود : سي سي – قاشق چايخوري (Tsp) – قاشق غذا خوري (Tbsp) تعداد دفعات : اصطلاحات رايج مورد استفاده در تجويز : -ac : قبل از غذا -hs : هنگام خواب -bid – qid – tid – q2h – qh – qod – qd - po - ID – SC – IV – IM -Cap – elix – supp – susp – syrp – tab -amp -OD : چشم راست -OS : چشم چپ تعيين مقدار دارو : واحدهاي اصلي قابل استفاده وزن گرم و حجم ليتر هستند. - - - - l مواردي از اشتباهات تجويز دارويي : lqid :چهار بار در روز lqd : يكبار در روز lqod: يك روز در ميان lHs : موقع خواب lqhs : هر شب l lمحاسبه ميزان دارودراطفال : براساس وزن بچه يا سطح بدن ميزان دارودربچه محيط سطحي بدن دركودك = ميزان دارودربالغين محيط سطحي بدن دربالغين فرمول كلدوك :وزن بالغين 68 كيلوگرم درنظرگرفته مي شود. مقداردارودركودكان وزن كودك = مقداردارودربالغين 68 l نكاتي كه درهنگام داروادن بايد رعايت شود: - خواندن برچسب داروهنگام برداشتن - سه بار چك كردن ظرف : - قبل از ريختن دارو - هنگام گذاشتن ظرف در قفسه lپنج مورد صحيح : - right medication - right client : (پرسيدن نام مددجوازخودش) - right dosage - right route : روش صحيح (وريدي ، عضلاني و..... ) - right time l lتجويزداروازراه دهان : - جذب از معده - جذب از روه lدر موارد زير دارو از راه دهان داده نشود : -اشكال در بلع -بيمار هوشيار نيست. -استفراغ -NPO بودن قرصهاي با پوشش قابل جذب درروده با سطحي سخت پوشيده شده اند كه قابل جذب درمعده نيستند تا زمانيكه واردروده شوند. اين قرصها درصورت بازشدن درمعده باعث صدمه به مخاط معده مي گردد ، بنابراين نبايدجويده شده يا خرد شوند. l داروهايي كه سبب تغيير رنگ دندانها يا صدمه به مخاط مي شوند ، بايد با اب يا ساير مايعات مخلوط شوندوبا ني نوشيده شود وپس ازآن آب هم نوشيده شود. (تركيبات آهن ، اسيد هيدروكلريك رقيق) – ASA – بيزاكوديل – pancrease و ...... . در مورد داروهايي كه بدمزه هستند چند دقيقه قبل از گرفتن دارو مددجو يك تكه يخ كوچك را بمكد ----- بي حس شن پرزهاي چشايي داروهاي روغني در صورت سرد شدن بوي كمتري دارند . lتجويز دارو از طريق NGT : lداروهاي جامد داده نشود ، زيرا سبب بسته شدن لوله مي شود. lداروهاي داده شده برابر با دماي محيط باشد. lقبل از دادن دارو از قرار داشتن NGT در معده مطمئن شويد. l قبل و پس از دادن دارو لوله رابا 30 سي سي آب گرم بشوئيد. lپس از دادن دارو پوزيشن مددجونيمه نشسته باشد. تجويز داروهاي زيرزباني : ناحيه غني از عروق خوني سطحي مي باشد ------ دارو به سرعت جذب جريان خون مي شود. l l l lEntral : داخلي، گوارشي ، روده اي lParentral (غير گوارشي) : - تزريقي - استنشاقي - پوستي وغيره lTPN تجويز داروهاي تزريقي: دارو ممكن است در سرخرگ ، پريتوئن ، بافت قلب ، كانال نخاعي و استخوان تزريق شود. تزريق بويژه براي مددجويان رواني ، بيهوش و كسانيكه اختلال گوارشي دارند استفاده مي شود. طول سوزنها بين 2/1 تا 2 اينچ (3/1 تا 1/5 سانتيمتر) مي باشد. اندازه سوزنها ازشماره 18 تا 27 مي باشد وقطر سوزن باشماره آن نسبت عكس دارد. سوزني كه براي يك فردچاق استفاده مي شود بايدبلندتراز يك فردلاغرباشد تا به بافت عضلاني برسد. تركيبات آهن سبب صدمه به بافت زيرجلدي مي شود وبايدازسوزن بلندتراستفاده شود. سرنگ انسولين : lآماده كردن دارو : lآمپولها پس از باز شدن در معرض آلودگي قرار مي گيرند و باقيمانده دارو بايد دور ريخته شود. lويالها : جهت نگهداري آنها دريخچال و مدت زمان قابل استفاده بودن به بروشور رجوع شود. lمخلوط كردن داروها در يك سرنگ : - پرستار بايد از سازگاري دو دارو با يكديگر اطمينان كامل داشته باشد. - ديازپام با داروهاي ديگر ناسازگار است . lمخلوط كردن انسولين در يك سرنگ : lتزريق داخل جلدي (ID) : lدارو در مدت طولاني تري جذب مي شود. lجهت تست توبركولين و تستهاي حساسيتي استفاده مي شود و عكس العمل بدن درمقابل دارو قابل رويت است. lمحل تزريق زير اپيدرم است. lنواحي شايع تزريق سطح داخلي ساعد ، ناحيه خلفي يا بالايي بازو و يا بالاي ناحيه پشت است. lمقدار داروي تزريقي خيلي كم است ( توبركولين 1/0 ). lسوزن شماره 26 يا 27 و 6/0 تا 3/1 سانتيمتري استفاده شود. lسوزن با زاويه 5 تا 15 درجه وارد پوست مي شود. lيك برآمدگي كوچك (عدس مانند) ايجاد مي شود. lمحل ماساژ داده نشود( هدف جذب سريع دارو نيست ). lتزريق زيرجلدي (Sc ) : lبافت زيرجلدي بين اپيدرم و ماهيچه قراردارد ودر تمام سطح بدن وجود دارد. lمحل مناسب بالاي بازو ، قسمت داخلي ران ، زير ديواره شكم ، بالاي ستون فقرات lجهت تزريق هپارين انسولين و بعضي واكسنها استفاده مي شود. lسوزن شماره 25 و 3/1 تا 5/2 سانتيمتر استفاده مي شود. lمقدار تزريق حدود 1 سي سي lسوزن كوتاه ( 2/1 اينچ ) با زاويه 90 درجه و سوزن بلندتر با زاويه 45 درجه وارد مي شود. lدر تزريق هپارين آسپيراسيون سرنگ انجام نشود و ماساژ نيز داده نشود زيرا هردو احتمال خونريزي را بالا مي برد. lدر تزريقات مكرر محل تزريق به صورت چرخشي تعويض شود. lتزريق عضلاني ( IM ) : lبه علت داشتن عروق زياد دارو خيلي زود جذب مي شود. lجهت تزريق داروهاي تحريك كننده ( تركيبات آهن ) مناسب است زيرا تعداد كمي انتهاهاي عصبي دارد. lمحل تزريق از عروق و اعصاب بزرگ دور باشد. lخوردن سوزن و تزريق دارو در نزديك استخوان احتمال periostitis را به همراه دارد . lبيش از 3 سي سي دارو تزريق نشود. lسوزن شماره 22 – 20 و 5/2 تا 8/3 سانتيمتر l3/0 – 2/0 سي سي حباب هوا مانع بازگشت دارو مي شود. lمحلهاي تزريق عضلاني : lDorsogluteal : شايعترين محل تزريق عضلاني - اگر به درستي تشخيص داده نشود احتمال صدمه به عصب سياتيك وجود دارد. - در بچه هاي زير 3 سال استفاده نشود . - اين عضله با راه رفتن تكامل مي يابد. - بيمار به شكم بخوابد و نوك انگشتان پا به سمت داخل خم شود ( يا بيمار به پهلو بخوابد و زانوي بالايي خميده و در جلو پاي زيري قرار گيرد) . lVentrogluteal : عضله مياني و كوچكترين عضله سريني است . - در اين محل هيچ عصب يا عروق خوني بزرگ وجود ندارد. l lVastus lateralis : - عصب و عروق بزرگ و مفصل وجود ندارد. - در ناحيه مياني و قدامي و خارجي ران قرار دارد. - در كودكان و نوزادان كه عضله سريني آنها كوچك است استفاده مي شود. lدلتوئيد : - حدود 1 سي سي تزريق در آن انجام مي شود. - احتمال صدمه به عصب و شريان وجود دارد. - محل آن بوسيله لمس كردن كناره تحتاني زائده ترقوه اي تعيين مي گردد. - واكسن هپاتيت در اين محل تزريق مي شود. lتزريق Z : lبراي داروهايي كه باعث تحريك زياد در بافت زيرجلدي مي شوند استفاده ميشود ( دكستران آهن ) . lبراي تمام تزريقات عضلاني قابل استفاده است . lاز 3/0 – 2/0 سي سي هوا استفاده شود . lتزريق عميق و با سوزن بلند ( 8/3 سانتيمتر ) استفاده شود . lپوست حدود 5/2 سانتيمتر به يك سمت كشيده مي شود و سپس سوزن وارد مي شود . lپس از كشيدن داروي محرك سوزن تعويض شود . l تزريقات داخل وريدي : - اثر دارو فوري است - بيشترين خطر را دارد - تزريق ممكن است به صورت بولوس يت نگهدارنده باشد l lتجويز موضعي داروها : - اثر موضعي - اثر سيستميك lتجويز پوستي دارو : - اثر موضعي - اثر سيستميك - قبل از استفاده از دارو محل با آب و صابون شسته شود. - دارو اگر محلول در چربي باشد قابليت جذب بهتري دارد. - جهت استفاده از داروهاي خاص (نيتروگليسرين) دستكش بپوشيد تا دارو جذب بدن شما نشود . - محل تجويز دارو داراي موي كمتري باشد . lقطره هاي چشمي : lقرنيه بافت حساسي است بنابراين از اپليكاتور جهت ماليدن دارو به چشم استفاده نشود . lمحلولها و پمادها استريل باشند . lقبل از ريختن قطره هاي چشمي اشك بيمار تميز شود . lقطرات چشمي اثرات موضعي دارند . lقطره چشمي با دقت روي ملتحمه پلك پائيني ريخته شود . lپمادها نيز به طول 1 اينچ روي ساك ملتحمه پائيني ريخته شود . lقطرات گوش : lجهت نرم كردن واكس گوش ، از بين بردن درد ، ايجاد بي حسي موضعي و از بين بردن ميكروارگانيسمها استفاده مي شود . lدماي قطرات گوش تا حد دماي بدن در نظر گرفته شود . lجهت مستقيم شدن مجراي گوش در بزرگسالان گوش به سمت بالا عقب و بيرون كشيده شود . lجهت مستقيم شدن مجراي گوش دركودكان ( زير 3 سال ) گوش به سمت پائين و عقب كشيده شود . lتجويز دارو به روش استنشاقي : lريه ها داراي خونرساني قوي و سطح وسيعي هستند . l lهر چه ذرات دارو ريزتر باشد و به قسمتهاي پائين تر سيستم تنفسي برسند بهتر جذب مي شوند . l lاشكال اين روش اين است كه نمي توان دوز دقيقي از دارو به بيمار داد . lدارو با استفاده از نبولايزر داده مي شود . l چند نكته : lقبل و بعد از دادن داروهاي قلبي ، نبض و فشارخون بيمار كنترل شود . lدارو ممكن است عمدا يا سهوا به بيمار داده نشود ، علت آن ذكر شود . lدر شرايطي كه دارو نبايد داده شود به پزشك نيز اطلاع داده شود. (مصرف ملين در بيماريكه دفع او طبيعي شده است ) lدر صورت حساسيت داروئي دارو داده نشود و به پزشك اطلاع داده شود . lدر صورت اشتباهات داروئي : - بلافاصله وضعيت بيمار را چك كنيد . - پزشك را مطلع سازيد . - روي پرونده بيمار وقوع اشتباه و اقدامات جبراني آن را ثبت كنيد . lمحاسبه دارويي : lپزشك دستور آمپول دوپامين 4 mcg/Kg/min به صورت انفوزيون توسط ميكروست را داده است . تعداد قطرات ميكروست در دقيقه چقدر مي باشد ؟ بيمار يك مرد 75 كيلويي مي باشد. ( آمپول دوپامين 200 mg مي باشد ) l 4 * 75 = 300 mcg / min 200000 mcg 6000 300 X X=9 gtt / min l
+ نوشته شده در جمعه بیست و چهارم آذر ۱۳۹۱ ساعت 18:50 توسط امین کشوری
|
به نام خدا .با سلام به همه بازدید کنندگان محترم در تمام ایران بزرگ.در این وبلاگ سعی شده است که مطالب مفیدی برای عموم افرادی که مشتاق به یادگیری طب اورژانس و فوریت ها پزشکی هستند گذاسته شود.به امید روز که’’هر شهروند یک امدادگر باشد’’